Kadinlive.com


Çocuklarda öfke ve kıskançlık psikolojik gelişimi


Kadınlive Kadın Ekibi olarak çocuğunuzdaki öfke ve kıskançlık dürtülerinin neden ve ne sebepten olduğunuz sizler için araştırdık öfke ve kıskançlık için bazı önerilerimiz olacak.

Çocukluk dönemi davranış sorunları

Çocukta öfke

Hayatın erken yaşlarında yaşanan hislerden biri de öfkedir. Hangi nedenlerle ortaya çıktığı önceden bilinmiyor. Bunun nedeni bireysel farklılıklar olduğu kadar çocukların karşılaştığı farklı etkinlikler de olabilir. Bu nedenle çocuğun o andaki konumu ebeveyn tarafından belirlenmesi olabilir. Ancak karşımıza çıkan öfkeli durumların ortak noktaları bizi öfkenin oluşma sebepleri konusunda uyarabilir. Çocuk ve ergenlerin öfkeyle ilgili psikolojik-duygusal durumlarını dikkate alıp psikologlar onu birkaç aşamaya böle bilirler.


coup de poing

İlk belirti çocuklarda oluşan korkudur. İkinci belirti ise öfkenin yarattığı fizyolojik değişikliklerdir: kalp atışlarının ve solunum

sisteminin bozulması, ellerin terlemesi, kan dolaşımının hızlanması oluşur. Bunlar dışarıdan görünmüyor, sadece bireyin kendisi hissediyor. Her iki temel tüm insanlarda aynıdır. Üçüncü belirti öfke tepkileri aynı çocuklarda farklı zamanlarda ve farklı durumlarda oluşabilir. Öfkenin son esası öfkesi oluşturan olaydır. Her çocuk için farklı olan bu temel, aynı çocuklar için içinde bulunduğu durum ile ilgili farklılık gösterebilir. Öfkeye neden olan en önemli etki istenilen hedefe ulaşmanın önlenmesidir. Çocukların istediği oyuncakla oynamasına izin verilmemesi, annesinin yanından uzaklaşması gibi bir çok neden öfke yaratabilir.

çocuk-piskolojisi-1

Oluşan durumun öfkeye neden olup olmadığını belirleyen diğer bir belirti ise yaştır. Yaşa bağlı olarak çocuklar kendi dünyasında yeni bir şeyi keşfederken, ebeveynin onu korumak amacıyla yaptığı müdahale çocukta engellenme hissi yaratır ve sonuçta başarısızlık durumunda çocuklar sinirleniyor. Yaş arttıkça öfkenin ortaya çıkma sıklığı da azalır.

Öfkenin göstergesi olan genel unsurlar var. Bunlardan biri ebeveynlerin çocuk yetiştirme teşvikleridir. Ebeveynlerin çocuklarına verdikleri cezalar çocuklardaki öfke ve öfkenin şiddetini veya agresifleşmesinin derecesini değiştiriyor. Çocuk işlediği günahın ardından verilen cezanın nedenini anlamalıdır. Aksi takdirde haksızlığa maruz kaldığını zannederek öfkenin şiddetini daha da artıracak ve kenara da yansıtacak. Bu durum da ruh düşkünlüğüne neden olacaktır.

Cezanın haksız olduğunu düşünen çocuk öfkesini veya ceza sahibinin üstüne, gücü yetmediği durumda ise kendinden zayıf insanların veya eşyaların üstüne dökecek. Ayrıca ebeveynlerin verdikleri cezalar çocukların tepkilerini ve şiddetlerini belirler. Çocuğun isteğine karşı verilen cezanın şiddeti cezanın tipinden daha önemlidir. Kuvvetli bir istek karşısında hafif cezaya maruz kalan çocuklar benzer durumlarda da cezaya rağmen aynı hali tekrarlıyor. Çünkü alacağı ceza isteğinin önünü alamaz. Ama karşılaşacağı cezanın şiddeti isteğinin şiddeti ile aynı olursa, bu durum tekrarlanmaz.

çocuk-piskolojisi-2

Ebeveynlerin teşvikleri öfkenin ortaya çıkmasına ve şiddetinin derecesine etkili olan diğer hal ise model seçmekte karşımıza çıkıyor. Çocuklar ilk olarak hareketlerine yön vermek için model olarak ebeveynlerini tercih ediyorlar ve onları taklit ederler. ebeveynlerin öfkeli

zamanlarında yaptıkları çocukları için bir model teşkil edecek. Böylece, anne istemeden de çocuklarına saldırganlığı öğretebilir. Ebeveynler verdikleri cezada çok sert hareket ettiğinde veya ortadaki hali kaldırmak için sert tepkiler verince çocuktaki saldırganlığın şiddeti daha da artar. Bunun için de çocukların bakımı ile göstermeliyiz.

çocuk-piskolojisi-3

Öfke farklı şekillerde ortaya çıksa da, çocuklarda genel görülen tepki resimleri var. Bebekler öfke tepkilerini ilkel fiziksel hareketlerle gösteriyor. Dört yaşından önce öfke amaca yönelik olmaktan daha çok bir “patlama” karakterlidir. Dört yaşından sonra ise kazanılan tecrübelere dayanarak öfke sayılarında azalma görünüyor. Çocuk gösterdiği tepkinin kenardakiler tarafından onaylanmadığını gördüğü zaman öfkesini kontrol altına alır ve küsme, sıfat gösterme, mızıldanma gibi tepkiler göstermeye başlar ve öfkelendiği zaman eşya ile olaydan intikam almaya çalışıyor. Bunlara dil de eklenir. Dilin gelişmesi ile çocuk öfkesini eklemek için dilini de kullanmaya çalışıyor.

Okul çağına ulaşan çocuklarda dil daha etkili bir ifade şeklidir. Öncelikle kullandığı fiziksel tacizlerin çok tepkiye neden olduğunu ve onaylanmadığını gören çocuklar küfür sövmek, ya da alay etmek gibi sözlü etkilerden kullanmayı tercih edebilir. Çocuğu çok öfkelendirince öfkesini daha küçük çocuklardan, hayvanlardan ve sevmediği insanlardan çıkarmaya çalışıyor. Bazı çocuklar ise başkalarına değil, kendilerine zarar vermek, kendilerine sempati veya ebeveynlerini evden kaçmakla tehdit yolunu tercih edebilirler.

çocuk-piskolojisi-4

Ebeveynlerin çocuklarının öfke patlamalarının üstesinden gelmek için kullandıkları bir çok yollar vardır. Bu yolların belirlenmesinde

hırsların yoğunluğu ve şiddeti rol oynar. Dikkat çekilmesi hal ebeveynlerin çocuğun öfkeli zamanlarında son derece sakin ve ılımlı olmalarıdır. Muhafazakar davranışlar göstererek çocukların onları bir örnek olarak gördükleri unutulmamalıdır. Bunların dışında çocuklar korunmalı ve her şeyi keşfetmek istediğinde engellerle karşılaşmamalıdır. Ancak aradaki dengeyi ayarlamak gerekir.

Çocukta kıskançlık

Kıskançlık sevilen bir insanın yitirileceği korkusu sonucu ortaya çıkan bir duygudur. Bu durum sosyal hayatımızda sıkça rastlanan algılardan biridir.

Bu sosyal olayın içinde en az üç insan vardır. Çocuğun kendisi, sevdiği insan ve son olarak sevdiğini elinden alacağına inandığı insan. Bu açıdan bakıldığında, genellikle, çocuklar için sevilen insan anne ve babasını elinden alacağına inandığı üçüncü insan yeni doğan kardeş-kız kardeşidir. Ancak yeni doğan çocuğun yaşı arttıkça o da abi-kız kardeşini kıskanacak ve ikili kıskançlık yaşanacaktır. Çocuk henüz bağımsızlığını kazanamadığından göre kaygıya, nevazişe ve sevgiye muhtaçtır. Kendi işini kendisi göremiyor ve sosyal kapsamı da geniş değil.

Girl Jealous of Mother and Sister

Bütün bunlar çocuğun annenin kaygı ve sevgisine muhtaç olduğunu gösteriyor ve çocuğu anneye bağlıyor. Annenin kaybı ihtiyaçların görülmemesi anlamına geldiği için çocuklar sahip olduklarını kaybedeceği korkunun tahriki ile kıskançlık hissini yaşıyor. Az büyük çocuklarda görülen kıskançlık, genellikle, iki-beş yaş arasında aileye yeni gelen bebek ile ortaya çıkıyor.

Yeni çocuklar öncelikle ona ayrılan zamanın ve sevginin bölünmesini, alıştığı aile hayatının değişmesini algılayamıyor. Çocuğun kavramıyla zamansız ve gereksiz gelen bu yeni çocuk onu kıskançlığa götürüyor. Çocuk aileye gelen yeni çocukla rekabete giriyor. Çocuğun yeni bebekle kuracağı ilişki, çocuğun ebeveynleriyle, ebeveynlerin birbirleriyle, ebeveynlerin ailedeki diğer çocuklarla ilişkisinden etkilenir.

Yeni bebek dünyaya gelmeden önce çocuğun annesi ile olan ilişkisi de çocuklar arasında yaşanan kıskançlığa neden olur. Yeni bebek gelmeden önce annenin çocuğa ayırdığı zaman fazlaysa, çocuğun kıskançlığı düşmanlığa dönüşebilir. Bunun nedeni daha önce değindiğimiz gibi çocuğa ayrılan zamanın azaltılmasıdır.

mother and two sons on the sofa - portrait

Çocukların yaklaşımı çok zaman da ebeveynlerin ayrımcılıkları ile ilişkilidir. Ebeveynlerden biri, ya da her ikisi bazen çocuklardan birini

kendilerine daha yakın hissediyorlar veya birinin daha akıllı, daha yetenekli olduğunu düşünüyorlar. Bu düşünceler bilerek ya da bilmeden çocuklarla olan ilişkilerde yer bulabilir. Bu durumda çocuk bacı veya kardeşinin daha çok sevildiği hissine kapılacak ve bu düşünce bazen zorlamayla sonuçlanacaktır. Bu ayrımcılık çocuklar tarafından anlaşılmasına neden olan hareketlerden biri de çocukların birbiriyle mukayese edilmesidir. Belki, ebeveyn çocuklarının “yaşlarına göre” davranmalarını veya daha çok çalışmalarını istediği için bu yönteme başvuruyor.

çocuk-piskolojisi-kıskançlık-3

Ancak amaç ne olursa olsun, çocuklar bu karşılaştırılması diğer çocuğun daha çok sevildiği, seçildiği anlamında anlayacak. Bu da çocuklar arasında kıskançlığın oluşmasına ve giderek büyümesine neden olacaktır. Ebeveynler arasındaki ilişki ve yaşanan sorunlar da çocukların yaklaşımına etkiliyor. Öyle ki, ebeveynlerden birine karakter, ya da görüntü yönünden benzeyen çocuklar kıskançlık müsebbibi gibi görünebilir. Ebeveynler arasında yaşanan sorunlar sırasında kötüye kullanılan “zaten çocuklar bu huyunu senden aldı”, “çocuğu da kendisine” gibi ifadeler çocuğa sevilmediği, istenilmediği mesajını ileterek, diğer çocuğun kıskanılmasına neden olabilir. Diğer anlamda, ebeveynlerden onu reddetmekte olanın sevgi gösterdiği öteki çocuklar onun için rakip halini alır.

Çocuklar arasındaki münasebeti ebeveynlerin, ya da öyle çocukların kendilerinin karakterleri de tespit edilebilir. Hassas bir anne çocuğunu korumak için onun üstünde çok titriyorsa, yeni çocuğun doğmasıyla bu bağlantı kesilir ve çocuk bunda yeni bebeği suçlayacak. Eskiden her ihtiyacı annesi tarafından karşılanan çocuklar yeni bebek dünyaya geldiğinde ihtiyaçlarını karşılamakta aciz kalacak ve kardeş ablasına nefret besleyecek.

çocuk-piskolojisi-kıskançlık-4

Ebeveynler kadar çocukların karakterleri de münasebete etkiler. Zıt karakterlere sahip çocuklar arasında dalaşmalar çok olabilir. Bu da kıskançlığa yol açabilir. Çocuklar arasındaki yaş farkı kıskançlığa neden olan faktörlerden. Büyük çocuklar küçük ye göre daha fazla imtiyaz sahibi olmak istediği halde, küçük de büyüğün sahip olduklarına ulaşabilmek istiyor. Bu da onların aralarında kıskançlığa yol açabilir. Ebeveynlerin müdahalesi burada önemli olsa da, çocuklar arasında bu düşmanlık büyükken ortadan çıkar.

Okul yaşına ulaşan çocuklar için yeni bir kıskançlık sebebi ortaya çıkıyor. Her gün okula giden çocuk annesi ile yeni bebeği evde yalnız bırakıyor. Bu durum çocuğun annesi ile evdeki bebeğin daha çok bir arada olacağı ve aralarında daha çok sevgi oluşacağı korkusuna kapılmasına yol açıyor. Bu düşünceler çocuğun öfkelenmesine ve saldırgan olmasına neden olabilir. Bu düşünceyi çocuklar okula da taşıyarak saldırganlığını arkadaşları ve öğretmenlerinin üstüne döker, ama zaman geçtikçe bunun doğru olmadığını anlasa da, bu kez arkadaşlarını ve öğretmenlerini kıskanmaya başlar.

Haset çocuğu kıskançlığa götüren nedenlerdendir. Çocuk kendisinin sahip olduğu imkanlardan daha fazla imkanlara veya daha büyük, daha güzel oyuncaklara, eşyalara sahip olan arkadaşlarını ve kardeş ablasını kıskanabilir.

çocuk-piskolojisi-kıskançlık-4

Kıskançlık baskı ile daha da büyür. Bunun temelinde duran his ise kendini tehlikede hissetmesidir. Gösterilen tepkilerin temeli kendini ve haklarını korumaktır. Kıskançlık farklı zamanlarda hafif rahatsızlıktan başkalarına zarar vermeye kadar farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bununla birlikte, aynı insanlar ve aynı olaylar karşısında tepkiler farklı olabilir. Tepkiler sırasında vurmak, tepiklemek, kardeş ablasını sevmediğini söylemek, ebeveyn ve bebeğe sözlü (söz gezdirmek, alay etmek) ve fiziksel saldırılar gibi doğrudan yollardan kullanabileceği gibi önceden yılmadığı eşya ve olaylardan korkmak, altını ıslatmak, duru olmayan

yiyecekleri yemeyi reddetmek, parmağını emmek gibi öncelikle yaptığı hareketler gibi dolaylı yollardan da kullanabilir. Davranışlar rakip olarak görülen insana, ya da sevgisine ihtiyaç duyulan insana karşı da yöneltilebilir. Bu davranışların altında yatan amaç sevginin yitirilmesine neden olan insandan bunları geri almak veya dikkat çekmeye çalışmaktır.

Çocuk önce tepkilerini doğrudan gösterse de, annesinden gelen tepkilerden sonra hedefine ulaşamayacağını zannederek dolaylı başka yollara el atabilir. Haset sırasında vurduğu yollar ise biraz farklıdır.

Little Girls Fighting over Teddy Bear --- Image by © Corbis

Önce gördüğü ve daha iyi olduğuna inandığı eşya veya imkanlara sahip olmayı talep eder. İsteği hayata geçmediği zaman ise aktarmak, çalmak gibi yollara baş vurur. Ancak toplumsal olarak bunların iyi karşılanmadığını görecek ve belirli bir süre tepkilerini değişerek aslında kullandığı bu yöntemlerin çok da iyi olmadığını düşünüp kendini sakinleştirmeye çalışacak.

Kıskançlığı tam olarak ortadan kaldırmak mümkün değildir. Ancak şiddetini azaltmak ve aile içinde buna neden olan olumsuz durumları ortadan kaldırmak için ebeveynlerin bazı yollara baş vurarak bilirler. Ailede meydana gelen değişiklikler özellikle çocuklara etkiliyor. Yeni gelen çocuğun neden olacağı değişiklikler çocuğa çok az bir şekilde etki etmelidir. Bunun için kullanılacak çıkış yollarından biri çocuğu bu hale önceden hazırlamaktır.

Ancak çocuğun gözünde çok mutlu bir aile manzarası yaratmakdansa, ona anlayabileceği bir şekilde açıkça anlatmak gerekir. Doğacak olan çocuğun sadece bir oyun arkadaşı olacağını başa salmakdansa, hem negatif, hem de pozitif yönleri anlatılmalı. Doğumdan sonra ise çocuğa muhafazakar ve yerinde davranmak, düşünceli olmak, yeni çocuğun gelmesi ile ona karşı olan sevgisinin hiç de azalmadığını hissettirmek gerekir.

çocuk-piskolojisi-kıskançlık-7

Öneriler

1. Öncelikle yeni bir çocuk dünyaya gelmeden önce çocuk erkek veya kız kardeşinin olacağına psikolojik olarak hazırlanmalıdır.

2. Son ana kadar beklemeden ona aileye yeni bir üyenin katılacağı anlatılmalı, evde bu yüzden bazı değişikliklerin olabileceği söylenmelidir.

3. Baba ve anne çocuğa bebeğin doğmasıyla ona karşı sevginin değişmeyeceğini bildiren sözlerle birlikte bunu davranışlarında da göstermelidir. Onunla yapılan önceki çalışmalar yine de tekrar edilmelidir.

4. Yeni doğan bebeğe gerek aile üyelerinden gerekse misafirlerden kimse aşırı sevgi ve ilgi gösteri etmesin.

5. Bebeğe zarar vermesine izin verilmeyeceği kesin bir şekilde anlatılmalıdır.

6. Her iki çocuğa kişisel zaman ayrılmalıdır.

7. Çocuklardan biri göz bebeği olarak tercih edilmemelidir. Ebeveynler bunu hissettirmemeye çalışsalar da, diğer çocuklar durumu anlayacak.

8. Doğacak bebeğe yapılan hazırlıklara onu da davet etmeli, bebeğin eşyalarını birlikte hazırlamalı ve bebeğe eşyalar alırken ona da hediyeler alınmalıdır.

9. Eğer bebeğe onun giysileri verilecekse, bu ona söylenmelidir.

Etiketler:





Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Sayfa başına git